“”””” প্ৰতিবিম্ব “”””

✍ দেৱজিৎ ভূঞা
মাজুলী ।
টেত্-টেত্ ,,,,!! টিত্ – টিত্,,,,!! পে-পো; পা-পা; কিবা বিকট চিঞৰত চহৰ খন অসহ্য লগা হৈছে দেই। নোৱাৰি আৰু এনেকৈ,,,,!! প্ৰান্তিক ৰ জাপান ভ্ৰমণৰ কাহিনী টো মৃদুলাৰ হঠাৎ মনত পৰি গ’ল। জাপানৰ দৰে যদি ৰাজহুৱা স্থানত ডেচিমিটাৰে শব্দৰ তীব্ৰতা জুখিলে হেতেন, বিৰাট বিৰাট আস্ফালন একোটাত ডেচিমিটাৰ সলাই হে তত পালেহেতেন চৰকাৰে। তাইৰ কিবা হাহিঁ উঠি গ’ল কথাটো ভাবি।
অই মৃদুলা; কোনফালে যোৱা,,,, ?
আকৌ টেটু ফলা চিঞৰ,,,,কোন হ’ব পাৰে যানো,,,!
(ডিঙিতো উকটীয়া কৰি )
অ’ মধুমিতা বাইদেউ ; কোনফালে ওলাল বাইদেউ,,,,?
ল’ৰাটোৰ ঘৰৰ পৰা আহো। পিছে তুমি,,,??
বজাৰ দুটামান আছে , তাকে কৰো বুলি আহিছো।

মানুহ জনীয়ে কথা পাতিলে এৰিবই নিবিছাৰে। মৃদুলাই আৰু কথা নবহাই কোবা -কোবিকৈ খোজ ল’লে।
হঠাতে ট্ৰাক ষ্টেণ্ডৰ ভেকেটা – ভেকেট গন্ধ টোৱে নাড়ী – ভেউ ঘুকুটিয়াই আনিব যেন লাগিল তাইৰ। চহৰত সা -সুবিধা বেছি হ’লে কিদাল হ’ব; আজি কালি ল’ৰা -ছোৱালীয়ে বায়ুৰো গন্ধ আছে বুলিয়েই অনুভৱ কৰিবলৈ লৈছে। মুকলি হাৱা এছাটি পাএছেনে কাহানিবা ,,,!! খালি , দুৰ্গন্ধ । নলা বোৰ তো চাবই নোৱাৰি। আচলতে চহৰ বেউয়া নহয়; বেয়া এই চহৰীয়া বোৰ। চুপাৰ মাৰ্কেটৰ গলিটোৰে সোমাই লেডিজ কৰ্নাৰৰ দিশে আগুৱাই গ’ল মৃদুলা ৰঙা, নীলা, হালধীয়া ভিন্ন ৰংৰ অজস্ৰ শাড়ী। এপ্ৰিল মাহৰ আজি তিনি দিন মাথো। বিহু বিহু লগাকৈ সজোৱা দোকান- পোহাৰৰ ৰং বিৰঙৰ পোহৰে আলোকময় কৰি তুলিছে। বিহু কমিটিৰ ন-নতুন আয়োজন, বাটে -পথে; নামী -বেনামী গায়কৰ সময় সূচী ৰ পোষ্টাৰ । মুঠতে গোটেই খন উখল- মাখল পৰিৱেশ। বিজুলী বাতিৰ নানান চমকে জলমলাই থকা লেডিজ কৰ্নাৰ খনত জিলিকি উঠিছে মৃদুলাও । তাইৰ মুখমণ্ডলত ৰঙা,নীলা সাতোৰঙী বৰ্ণালীৰ হে যেন মেলা।পিছে বিষন্ন মনৰ কজলা পৃষ্ঠাবোৰ কৃত্ৰিম বৰ্ণালীয়ে পাৰিব জানো উজলাব।

আকৌ এবাৰ ভাবনাত বুৰ গ’ল তাই। নিমিলা অংকৰ আঁত বিচাৰি তাই নিজৰ মাজতেই বিভোৰ হৈ পৰিল। অজস্ৰ প্ৰশ্নই কোঙা কৰা তাই মনক তাই নিজেই সুধিছিল,,,
পুৰুষ শাসিত সমাজ খনত তাই নাৰী হৈ ওপজোতে মাকৰ বুকুখন অজানিতেই সিয়ৰী উঠিছিল নেকি,,,,?? নাৰীৰ সামাজিক সংগ্ৰামৰ প্ৰতিবিম্ব দেখি নিথৰ হৈ পাহৰি গৈছিল নেকি তাইৰ ওপজাৰ প্ৰসৱৰ অসহ্য যন্ত্ৰনাক,,,?? তাইৰ মাকে তাইক লৈ দেখা যন্ত্ৰণা দায়ক ভবিষ্যত টো তাইৰ ক্ষেত্ৰত ৰজিতা নাখালেও ; তাইৰ মাকৰ আবৰ্তমানত হাজাৰ জনী বাসৱীৰ চিৎকাৰে মৃদুলাৰ নাৰীমনৰ যতি পেলাই ।

বৰ্ষা বিঘ্নিত সন্ধ্যাৰ বৰষুণ জাকৰ তীব্ৰ হেচাত কোলাহল বোৰ সমাধি ঘটিছিল তেতিয়া। হঠাৎ বাহিৰত নাৰীৰ কন্ঠস্বৰ শুনি ওলাই যাওতে ভবাই নাছিল ,,,,
কামিনী কাঞ্চন জোপাৰ কাষত আউল -বাউল কৈ চুলি মেলি থিয় দিওতে ভাবিছিল ফুট পাথৰ অলি গলিত নিত্য চৰাচৰ ভাৰসাম্য হীন পঠিক বোৰৰ প্ৰতিনিধি বুলি। নাৰী মূৰ্তিটোৰ চকুহাল কান্দি কান্দি অঙঠাৰ দৰে ৰঙা হৈ আছিল । এছকিউজ মি,,,; প্লিজ চাইদ।
মৃদুলাৰ ভাবনাত যতি পৰিল । অহ চৰী ; আপোনা আপুনি কৈ উঠিল মৃদুলাই । চাইদ বিচৰা মহিলা জনিৰ বেষ- ভূষাই মৃদুলাকো লাজত পেলালে। কাপোৰ পিন্ধাৰ কোনো ধং নাই। খালি সকলোকে অধিকাৰ লাগে। মুকলি দেহাৰ উজান উঠিবলৈকে নেকি এই অধিকাৰত্ব। মুঠতে আভিধানে আবুৰতা বোলা শব্দটোক কাহানিবাই বৰ্খাস্ত কৰিলে। এই চাম ৰমনীৰ বাবেই নাৰীৰ একান্ত ব্যক্তিগত বুলিবলৈ একোটো নোহোৱা হৈছে। মূৰতে খংটো লৈ মৃদুলাই বিচাই দকা মানুহৰ দৰে চেক-চেকাই ,ভক-ভকাই আন এখন ষ্টৰলৈ গ’ল। একেই কিচিম কিচিম শাড়ী। গ্ৰাহকৰ মন টানিবলৈ ভিন্ন কাইদাত হেঙাৰ বোৰত সজাই থোৱা হৈছে। এম্বডাৰী, কটন,চিফন,ভেলভেট মুঠতে নাই কি,,,!! মূৰে -গা ই শাড়ী লৈ দুজন মানৰ অদ্ভুত চিঞঁৰ । আহি যাওঁক, লৈ যাওঁক; দুখনত এখন ফ্ৰী,,,,,।

নাই বাসৱীয়ে বেচি ৰংচঙীয়া নিপিন্ধিব। মনেই যদি এন্ধাৰ ; বাহিৰ খন ৰঙিয়াল কৰিব কিহৰ তাৰনাত !! আপোন জনৰ চৰম বিশ্বাস ঘাটকটাত চুৰমাৰ হোৱা হিয়া খনৰ শ্ৰদ্ধা ,ভক্তি,মৰমৰ তুষাৰ বোৰ গলি গলি বৈ অহা চকুলোৰ বাহিৰে যেন বাসৱীৰ একো নাই। প্ৰাণৰ তাৰণাত তাই বিচাৰিছে এখন সহায়ৰ হাত আৰু অকন মান মৰম। এৰা,,,!!জীৱনেই যদি দুৰ্লভ, আবুৰতাৰ অস্তিত্ব ই বা ক’ত ,,,!!
ভাব বোৰে মৃদুলাক স্থিৰেৰে থাকিব দিয়া নাই। প্ৰকৃতিস্থ হৈ হেঙাৰ দালৰ ক্লীৱ বোৰ খুলি,আলসুৱাকৈ কটনৰ শাড়ী এখনত হাত ফুৰালে মৃদুলাই । থিক বাসৱীৰ শেতা পৰা মুখ খন যি দৰে পত্যক্ষ কৰিছিল বৰ্ষা বিঘ্নিত নিতাল সন্ধিয়াটোত । বাসৱীৰ বিয়া হোৱা বেছি দিন হোৱাই নাছিল । মাহ-হালধিৰ সুঘ্ৰাণ নোজোৱা দেহাতো মুখা পিন্ধা বৰবৰ চামৰ অতপালিত ক’লা ক’লা দাগ বহিছিল । মাউৰা হলেও তেজ মঙহ হীন নহয় বাসৱী।এইদৰে দুৰ্বলৰ ওপৰত সবলৰ দাবানল আৰু কিমান দিনলৈ ,,,,,!!

 

দোকানী জনে মেৰুন ৰংৰ শাড়ী খন দেখুৱাই কলে মৃদুলাক;
লৈ লওক বাইদেউ আপোনাক ভাল মেটচ কৰিব । এতিয়াই নিপিন্ধিলে কেতিয়া পিন্ধিব,,,,!! কমতে দিম।
এই খন নহব অন্য দেখুৱাবা। বেলেগৰ বাবেহে। ,,,,,,,লাঞ্চিতা ,,,,বঞ্চিতা ,,,,, সৰ্বহাৰাৰ আভৰণ মেৰুণ ৰঙে কি শোভা বহাব,,,!! (মৃদুলাৰ পিছৰ বাক্যটো ক্ৰমাত অস্পষ্ট হ’ল)

আজি দুদিনে বাসৱী ক’ৰ , কালৈ বিয়া হৈছিল একোকে নকয়। সুধিলেউ উত্তৰ নিদিয়ে। হয়তো মানুহ নামৰ জীৱ বিধলৈ তাই বৰ খোৱা হ’ল।

মোমায়েকৰ ঘৰত ডাঙৰ হোৱা বাসৱীয়ে মানুহ হোৱাৰ গৌৰৱ অনুভৱ কৰিবলৈ নৌপাওঁতেই অমানুহ চামৰ জালত বন্দী হ’ল। কি এক পৈশাচিক আনন্দত মচগুল মানুহ চাম। ভাৱি ভাৱি জথৰ হৈ যায় মৃদুলা ।

একো একোটা জীৱনৰ মূল্যত কৈয়ো ওখ সিহঁতৰ সম্পত্তিৰ লালসা। যুগ যুগ ধৰি ধৰি নাৰী অবলা , ভোগৰ সামগ্ৰীৰ বাদে যেন আৰু একো নহয়। অথচ নাৰীৰ শতৰু আজিও নাৰীয়েই। প্ৰকৃতিৰ কি বিচিত্ৰ খেলা,,,!! এফালে পচণ্ড সাহস আৰু ত্যাগৰ প্ৰতিমূৰ্তি নাৰী,,,; আনফালে ঈৰ্ষা, হিংসা, সহস্ৰ কুটিলতাৰ গৰাকী নাৰী। যৌতুকৰ বাবেই নাৰীয়ে লালসাৰ চুড়ান্ত শিখৰ আৰোহী পাহৰি পেলাই বাসৱী হতৰ দৰে নাৰীৰ জীয়াই থকাৰ অধিকাৰত্বক। উপঢৌকন আৰু এটা জীৱনক তুলাচনীত থিয় কৰোৱাৰ কুন্ঠাবোধ নকৰে নাৰীয়েই। নাৰীয়েই নাৰীক বন্দী কৰে চলনাত ,,,,!!

ছমাহ নহওতেই যৌতুকৰ খেলা খন আৰম্ভ কৰিছিল বাসৱীৰ শাহুৱেকেই। চুবুৰীৰ ন-বোৱাৰী বোৰৰ উপঢৌকনৰ হিচাপ সংলাপৰ দৰে নিতে আওৰাইছিল বাসৱীৰ সমুখত । সম্বল হীনা মোমায়েক -মামীয়েকে দিয়া সামান্য বস্তু কেইপদেই বাসৱীৰ কাল হ’ল। সামান্য ভুলতেই গিৰিয়েকক লগাই নানান ককৰ্থনা , শাৰীৰিক অত্যাচাৰ কৰোৱায়। সকলো দুখ মূৰ পাতি লৈ অসহায় বাসৱীয়ে নিতাল নিস্তব্ধ হৈ পস্থৰ মুৰ্তি এখনৰ দৰে নিতে ক্ষন গণিছিল।
কিন্তু , সেই দিনা চূড়ান্ত পন্থাৰ বলী হৈ জীয়াই জীয়াই জ্বলি যোৱাৰ ভয়ত , কেৰাচিন ঢলা ভিজা শৰীৰটো লৈ দৌৰিছিল মাথো দৌৰিছিল ,,,,,,

বাসৱীৰ গাত লাগি অহা কেৰাচিন ৰ অকতা গোন্ধটো যেন আকৌ এবাৰ উজাৰ খাই আহিল মৃদুলাৰ । ষ্টেণ্ড ফেনখন ফেৰফেৰীয়া চেচাঁ বতাহ চাতিয়ে সম্বিত ঘুৰাই আনিলে মৃদুলাৰ ,,,।

কঠিন সময়ৰ হেঁচুকনিত গালে -মুখে বিৰিঙি পৰা বিন্দু বিন্দু ঘামৰ টোপাল বোৰ মচি শাড়ী খন লৈ ওলাই আহিল মৃদুলা। বাহিৰ খনত চমকা- চমক কৃত্ৰিম পোহৰৰ প্ৰলেপত দ্বিতীয় অমৰাৱতী যেন লাগিছিল । আকাশ খনত তৰালিয়ে ফুটুকা-ফুটুকী বুটা বাচিছে। ফুটপাথত একেই অসহ্য ভীৰ। কাৰ গন্তব্য ক’ত ,কোনো লেখ জোখ নাই । নিয়ম মাফিক ভাৱেই মৃদুলাও ভীৰৰ মাজতেই মিলি গ’ল । সময়ৰ প্ৰহেলিকাত, উপঢৌকনৰ বিকৃত লালসাত দাতঁ নিকটাই থকা থকা অমানুহ বোৰৰ মুখ বোৰ আৰু জীয়াই থকা তীব্ৰ বাসনাত সৰ্বোচ্চ হেৰুৱা সকলৰ শেতা মুখ বোৰৰ প্ৰতিবিম্ব একো একো খন কেনভাচ হৈ ওলমি ৰ’ল।

হয়তো বাট চাই ৰৈছে মৃদুলালৈ ; চৈতন্য হ’বনে মৃদুলা ,,,,,,,!!!!
——:::::—-:::::—